ENzeynepnal@gmail.com
A building that watches the Moon

Ay'ı izleyen bir bina

2026

Gözlemevi'nde Paribu Art'ı geceleri çatısındaki sanal bir teleskopla gökyüzüne bakan meraklı bir varlık gibi düşündük. Ama madem Ay'ı izleyecek, gerçek Ay'ı izlesin: o gece gerçekten nerede, hangi fazda, Dünya'ya uzaklığı ve büyüklüğü nasıl, arkasında hangi yıldızlar var? Şiirsel fikri astronomiye, geometriye ve gerçek zamanlı veriye çevirdik: NASA'nın Ay yüzeyi verileri ve yaklaşık yüz yirmi bin yıldız.

Perde arkası

Unreal'ı açmadan önce gözlemevinin göstermesi gerekenleri listeledik. Her biri ayrı bir hesap istiyordu:

  • O anki Ay fazı: hilalin hangi tarafta olduğu ve ne kadar dolu olduğu.
  • Ay'ın görünen büyüklüğü, parlaklığı ve gelgit kuvveti: Ay, Dünya'ya en yakın ve en uzak konumları arasında ilerledikçe bunlar saatten saate değişiyor.
  • Paribu Art'tan Ay'a baktığımızda o anda Ay'ın arkasında duran gezegenler ve takımyıldızlar.
  • Üzerimizi saran yıldız haritasının tamamı: her yıldız doğru konumda ve doğru renk spektrumunda.
27,3 günAy'ın yıldızlara göre Dünya çevresindeki bir turu
0,52°Gökyüzünde kapladığı ortalama açısal genişlik
%14'e kadarYakın ve uzak konumları arasındaki görünen çap farkı

Veriler

Ay'ı NASA'nın CGI Moon Kit paketiyle (NASA/GSFC Scientific Visualization Studio) kurduk. LROC görüntülerinden hazırlanan renk haritası yüzeyin tonlarını ve albedosunu taşıyor; LOLA lazer altimetre ölçümlerinden üretilen yükseklik (displacement) haritası her pikselin yüksekliğini tutuyor, kraterleri ve arazi kabartısını biçimlendiriyor.

Renk haritası: yüzeyin temel rengi ve albedo farkları.
Renk haritası: yüzeyin temel rengi ve albedo farkları.
Yükseklik haritası: her pikselin yüksekliği kraterleri biçimlendiriyor.
Yükseklik haritası: her pikselin yüksekliği kraterleri biçimlendiriyor.

Yıldızlar HYG 4.2 kataloğundan geliyor: yaklaşık 120 bin yıldızın konumu, uzaklığı, parlaklığı ve B−V renk indeksi. Katalog Hipparcos'u (yüksek doğruluklu konumlar ve paralaksla ölçülen uzaklıklar), Yale Bright Star Kataloğu'nu (çıplak gözle görülen yıldızlar) ve Gliese'yi (Güneş'e yakın yıldızlar) birleştiriyor.

Unreal içinde Celestial Vault eklentisini kullandık. Bu eklentiyle Güneş'in ve Ay'ın konumunu Paribu Art'ın koordinatlarına göre alabildik.

Unreal Engine 5.6'da üretim günlüğü

1. Sahneyi kurmak

Celestial Vault'u Paribu Art'ın koordinatlarına (40,991133° K, 29,036437° D) bağladık; tarih, saat, ışık ve malzeme dengesini kurup kameranın dönüşünü Ay'a kilitledik.

Celestial Vault sahnesi.
Celestial Vault sahnesi.
Paribu Art'ın Google Maps'teki konumu ve koordinatları.
Paribu Art'ın Google Maps'teki konumu ve koordinatları.
Koordinatların Celestial Vault'a girilmesi.
Koordinatların Celestial Vault'a girilmesi.

Faz için bu kadarı yetiyor. Ay'ın ışığı Güneş ışığının yansıması; faz yalnızca Güneş, Ay ve Dünya arasındaki açıya bağlı, bu yüzden İstanbul'dan ve Tokyo'dan aynı anda bakan iki kişi hemen hemen aynı fazı görür. Eklenti fazı tarihten, bakış yönünü koordinatlarımızdan alıyor.

GüneşDünyaAYDINLANMA50%α = 90°
Kırmızı: gözlemci ve bakış yönü
Dünya her gün kendi ekseni etrafında dönerken Ay da Dünya'nın çevresini yaklaşık 27,3 günde dolaşıyor; gördüğümüz aydınlık yüz bu yüzden sürekli değişiyor. Kırmızı nokta Paribu Art'ın teleskobu: Dünya dönerken hep Ay'a bakıyor.

Konumlar ve zaman veriye bağlı kaldı. Görüntü okunsun diye Ay'ı boyutlandırdık, kraterler görünene kadar sahne, malzeme ve ışık ayarlarını yaptık, arka plandaki yıldız haritasını daha geniş bir açıyla gösterdik.

NASA kaynaklarıyla kurduğumuz Ay modelini ayarlarken.

2. Kadraj dönüp duruyordu

Kamera Ay'ı izliyordu ama gün içinde kendi ekseni etrafında dönüyor, yıldız alanını da beraberinde çeviriyordu.

Ay'a bakış: kameranın Ay'ı kadrajın merkezinde tutan takip davranışı.

Gerçek teleskoplar da aynı sorunu yaşıyor. Alt-azimut montajda teleskobun yukarısı yerel yukarıdır: Ay merkezde kalır ama görüntü yavaşça döner. Gökbilimciler buna alan dönmesi diyor. Ekvatoral montaj ise kutup eksenini gözlemcinin enlemi kadar eğerek Dünya'nın dönme eksenine paralel hale getirir ve Kutup Yıldızı'nın yanındaki kuzey gök kutbuna yöneltir; görüntü sabit kalır.

ALT-AZİMUTufukazimut ekseniyere dikyükseklikkadraj dönerEKVATORALufukKutup Yıldızı= enlemkutup ekseniDünya eksenine paralelkadraj sabit
Aynı hedef, iki farklı geometri. Solda Ay kadrajda kalır ama görüntü döner; sağda kutup hizası görüntüyü de sabitler.

Kameranın yukarı vektörünü yerel yukarıdan kuzey gök kutbuna taşıdık; sanal teleskobumuz ekvatoral bir montaj gibi davranmaya başladı: Ay merkezde, kadraj sabit.

Kodlama: takip mantığını Blueprint içinde kurarken.

3. Ay'ı yandan görmeye başladık

Dünya döndükçe kameramız Ay küresini yandan görmeye başladı.

Dünya'dan Ay'ın hep aynı yüzünü görürüz: Ay kendi ekseni etrafındaki dönüşünü Dünya çevresindeki 27,3 günlük turuyla aynı sürede tamamlar; eliptik yörüngenin yarattığı küçük salınım, librasyon, kenarlardan yalnızca biraz fazlasını gösterir. Dünya'nın yarıçapı 6.371 km, Ay'ın uzaklığı 384.400 km; 6.371 / 384.400 = 0,0166, yani gözlemcinin hareketi bakışı en fazla yaklaşık 0,95° kaydırabilir. Bizim sahnemizde gözlemci, Dünya–Ay mesafesine göre bundan çok daha fazla hareket ediyordu.

Ay'ın Dünya'ya bakan, hep gördüğümüz yüzü. Fotoğraf: NASA Goddard / LRO, CC BY 2.0.
Ay'ın Dünya'ya bakan, hep gördüğümüz yüzü. Fotoğraf: NASA Goddard / LRO, CC BY 2.0.
Paralaks sorunu: Dünya ile Ay'ın ölçeği gerçeğe uymayınca kamera hareket ederken Ay'ı yanlış açılardan görüyor.

Dünya'nın yarıçapını Dünya–Ay mesafesiyle orantılı olacak biçimde ölçekledik, Ay modelini kameraya dönük tuttuk ve lens açısını yeniden dengeledik. Paralaks doğal düzeyine indi; Ay yeniden tanıdık yüzüyle göründü.

Paralaks için ölçekleme: gözlemcinin hareketini ve Dünya–Ay mesafesini aynı ölçek sisteminde dengelerken.

4. Yıldızlara yer kalmıyordu

Gerçek ölçekte Ay ekranı dolduruyor, yanına neredeyse hiç yıldız sığmıyordu. Yıldızları gösterecek kadar geniş bir açı seçtiğimizde ise Ay küçülüyordu.

Gökyüzünde Ay yalnızca yaklaşık 0,52° yer kaplar; görünen çapı en yakın ve en uzak konumları arasında %14'e kadar değişir. Ay'ı kadraja alan bir teleskop, çevresinde çok küçük bir yıldız alanı görür.

Bilerek iki lens kullandık: biri gerçek fazını ve yönelimini koruyan Ay için, daha geniş olanı da gerçek konumlarında kalan arka plan yıldızları için.

5. Ay'ın arkasında hangi yıldızlar var?

Hızlandırılmış bir günde Ay'ın arkasındaki yıldızlar onunla birlikte akıyordu; o gece Ay'ın hangi takımyıldızın önünde durduğunu da söylememiz gerekiyordu.

Bir gece boyunca Ay ve arkasındaki yıldızlar, Dünya döndüğü için gökyüzünü birlikte geçer. Geceden geceye ise Ay yıldızlara göre her gün yaklaşık 13,2° doğuya ilerler ve turunu 27,32 günde tamamlar.

Celestial Vault bu hareketi hesaplıyor; Gözlem Evi de Ay'ın ekliptik üzerindeki konumunu takımyıldız sınırlarıyla eşleştirerek arkasındaki yıldız alanını adlandırıyor.

Ay'ın bir günlük hareketi, hızlandırılmış.

6. Yıldızların renkleri

Her yıldızın renginin ölçümden gelmesini istedik.

Yıldızın rengi yüzey sıcaklığından gelir. O–B–A–F–G–K–M dizisinde sıcak yıldızlar mavi-beyaz, daha soğuk yıldızlar turuncu-kırmızı görünür. HYG kataloğundaki B−V renk indeksi bu farkı sayıyla taşıyor: düşük ve negatif değerler mavi-beyaz yıldızlara, yüksek değerler sarı, turuncu ve kırmızı yıldızlara karşılık geliyor.

O / B~30.000 KRigel, Spica
A~9.500 KVega, Sirius
F~7.000 KProcyon
G~5.800 KGüneş, Capella
K / M~3.500 KArcturus, Betelgeuse
Sıcaktan soğuğa tayf sınıfları, yüzey sıcaklıkları ve gökyüzünde bulabileceğiniz örnek yıldızlar.

Her yıldız malzemesine B−V indeksinden türettiğimiz rengi verdik, parlaklığını ise kadirinden ayrıca hesapladık.

Final: gerçek yıldız verisiyle Ay yüzeyinin buluştuğu son sahne.
Final: gerçek yıldız verisiyle Ay yüzeyinin buluştuğu son sahne.

Teknik künye

Motor
Unreal Engine 5.6, Celestial Vault (beta; gezegen konumları VSOP87)
Ay yüzeyi
NASA/GSFC Scientific Visualization Studio, CGI Moon Kit, Lunar Reconnaissance Orbiter (LROC, LOLA)
Faz referansı
NASA Science, Moon Phases; NASA SVS, Moon Phase and Libration
Yıldız kataloğu
HYG 4.2 (Hipparcos, Yale Bright Star, Gliese), CC BY-SA 4.0, David Nash / Astronomy Nexus
Gözlemci
Paribu Art, 40,991133° K, 29,036437° D
Fotoğraf
NASA Goddard / LRO (CC BY 2.0)
Üretim notları
Gözlem Evi

Bu işi “şiirsel bir görüntü, sayısal bir omurga” diye özetliyoruz; bence bu cümle bütün işlerimizi tarif ediyor.

Ay'ı izleyen bir bina
Ay'ı izleyen bir bina
Ay'ı izleyen bir bina